Halka izinin fiziği
Bir sıvı damlası kururken kenarlardaki buharlaşma, merkezdekinden daha hızlıdır. Kenarda kaybedilen sıvıyı tamamlamak için damlanın içinde merkezden kenara doğru bir kılcal akış oluşur. Bu akış, sıvının içindeki parçacıkları ve çözünmüş maddeleri kenara taşır ve orada bırakır. Deegan ve arkadaşlarının 1997'de Nature'da yayımladığı çalışma, kahve lekesinin neden halka şeklinde kuruduğunu bu mekanizmayla açıklamıştır.
Kumaşta da aynısı olur: Lekeye sürülen sıvı yağı çözer; ancak yağ, kir ve sıvının kendi kalıntısı ıslak alanın kenarına taşınır. Kuruma cephesinde biriken bu madde, lekenin çevresinde hare olarak görünür.
Yüzey aktif maddeler halkayı nasıl etkiler?
Araştırmalar, yüzey gerilimindeki farkların (Marangoni akışı) damla içindeki akışı tersine çevirebildiğini ve halka birikimini azaltabildiğini göstermiştir (Hu ve Larson, 2006; Still ve ark., 2012). Ayrıca yüzey aktif maddeler yağı misel ve emülsiyon içine alarak suyla taşınabilir hâle getirir (Rosen ve Kunjappu, 2012).
İyi formüle edilmiş, su ile seyreltilen bir yağ sökücünün hare bırakmamasının arkasında bu iki etki vardır: yağ dağıtılmaz, sarılıp uzaklaştırılır; kuruma sırasında kenarda yoğun bir birikim oluşmaz.
Hareyi önlemek için pratik kurallar
- Az ve eşit sıvı kullanın; kumaşı sırılsıklam etmeyin.
- Lekenin kenarından merkezine doğru çalışın.
- Kumaştan yağı çözüp dağıtan solvent bazlı sıvılar yerine yağı emülsiyona alan su bazlı bir ürün tercih edin.
- Doğru oranı seçin: Fazla seyreltik çözelti koyu lekede yetersiz kalır, tekrar tekrar uygulamak ıslak alanı büyütür.
Prowill Organik Ağır Kir ve Yağ Sökücü Ekstra, Küçükçalık Tekstil'de "hare bırakmamalı" şartıyla seçilmiş ve sahada bu şartı karşılamıştır.
Kaynaklar
- Deegan, R. D. ve ark. (1997). Capillary flow as the cause of ring stains from dried liquid drops. Nature, 389, 827–829. https://doi.org/10.1038/39827
- Hu, H., Larson, R. G. (2006). Marangoni effect reverses coffee-ring depositions. The Journal of Physical Chemistry B, 110(14), 7090–7094. https://doi.org/10.1021/jp0609232
- Still, T., Yunker, P. J., Yodh, A. G. (2012). Surfactant-induced Marangoni eddies alter the coffee-rings of evaporating colloidal drops. Langmuir, 28(11), 4984–4988. https://doi.org/10.1021/la204928m
- Rosen, M. J., Kunjappu, J. T. (2012). Surfactants and Interfacial Phenomena (4. baskı). Wiley. https://doi.org/10.1002/9781118228920
Sık sorulan sorular
Hare nedir?
Hare, leke temizliğinden sonra kumaşta lekenin çevresinde kalan açık-koyu halka izidir. Kuruma sırasında yağ, kir ve sıvı kalıntısının ıslak alanın kenarında birikmesiyle oluşur.
Prowill Ekstra hare bırakır mı?
Hayır. Yağı kenara itmeden emülsiyon hâlinde alır; Küçükçalık Tekstil'de kumaşta hare oluşmadığı kalite kontrol ekibince belirtilmiştir.